‘Wat je waarneemt hoeft niet altijd te kloppen, durf te twijfelen’ 

Om met jou persoonlijk te beginnen: waarom heeft aandacht jou gegrepen als hét onderwerp van onderzoek?

‘Aandacht is alles en staat aan de basis van heel veel moois. Van creatie, communicatie, verbinding. Wat ik interessant vind: we weten heel veel niet. Ik geef veel lezingen en schrijf boeken over aandacht, en daarin zeg ik altijd: elk brein is anders. Er is geen kant-en-klare oplossing voor het verbeteren van je concentratie. Was het maar waar. Kun jij je concentreren met muziek? Ik ook, maar sommigen niet. Zo zijn er veel voorbeelden. Ik probeer mensen uit te leggen hoe het werkt en waarom elk brein anders is. Dat maakt dit vak waanzinnig interessant. Ik stel mensen teleur omdat ik geen pasklare oplossing heb, maar leer ze ook veel. Hopelijk leer ik ze hoe ze kunnen achterhalen wat ze zelf kunnen doen om hun concentratie te verbeteren.’

Wat is het AttentionLab en met welk doel bestaat het?

‘We onderzoeken alles wat met aandacht, concentratie en geheugen te maken heeft. Daarvoor gebruiken we verschillende methoden, zoals oogbewegingsregistratie, hersenmetingen, en psychofysica. Uiteindelijk willen we begrijpen hoe we een perceptie van onze wereld creëren. Hoe werkt aandacht nou? We leven in een tijd waarin aandacht onder druk staat. Daarom vind ik het belangrijk om het onderzoek dat we doen te vertalen naar een breed publiek en de materie toegankelijk te maken. Er is veel vraag naar manieren om mensen beter te laten concentreren en er wordt veel over gezegd dat wetenschappelijk niet klopt. Wat is er echt aan de hand en wat kunnen we doen om concentratie te verbeteren?’

Ook al heb je geen kant-en-klare tips: wat kun je het beste doen om focus te houden in deze tijden van afleiding?

‘Ga voor jezelf na: kom ik op een dag genoeg tot rust? Sta ik toch op mijn mobiel te kijken als ik op de bus wacht? Neem ik genoeg minipauzes? Beweeg ik genoeg? Goede slaap is ook enorm belangrijk voor je concentratie. Dat hangt allemaal met elkaar samen en werkt elkaar in de hand. Andersom ook: vluchtigere concentratie zal leiden tot minder goed herstel. Ga op zoek naar wat je nodig hebt. Ons brein is niet zo dat we niet kunnen concentreren. Evolutie is een traag proces, we hebben nog steeds hetzelfde brein als dertig jaar geleden. Alleen de omgeving is veranderd, en daar heb je enige invloed op. Denk daarover na: hoe richt ik mijn omgeving in qua werk en rust, en klopt dat voor mij?’

Wat tref je aan bij bedrijven en organisaties als het over aandacht gaat?

‘Ik vind het altijd waardevol om daar binnen te komen, omdat het een onderwerp is dat niet zoveel besproken wordt. Mensen vinden het lastig om te zeggen dat ze het vervelend vinden dat ze ’s avonds geappt worden over werk. Of dat ze er in de kantoortuin last van hebben als de collega naast ze zit te videobellen. Ik maak zelfs mee dat mensen spontaan beginnen te huilen. Er zijn veel mensen die niet optimaal kunnen functioneren, maar dat wel willen. Zij zeggen: er wordt geen rekening met mij gehouden en ik durf het niet te agenderen. Als je daarover in gesprek gaat ontstaat er begrip voor individuele verschillen en houden mensen rekening met elkaar.’

Hoe kunnen leidinggevenden bijdragen aan betere concentratie van medewerkers?

‘Vaak denken managers: hoe ik me kan concentreren, dat is de manier. Maar je mag er niet van uit gaan dat dat voor alle medewerkers zo werkt. Er zitten allemaal andere breinen in je team. Het is in elk geval belangrijk om aandacht te agenderen. Ga het gesprek met je medewerkers aan: wat heb je nodig? Wat zijn nu de beperkingen die je ervaart als je het hebt over concentratie en focus? Heb je puf over als je ’s avonds thuis komt of ben je mentaal uitgewoond? Dat zijn vragen die je moet stellen. Als je rekening kunt houden met beperkingen, levert dat je veel op. Kantoortuinen zijn financieel aantrekkelijk als huisvesting, maar wat kost het je qua menskracht en creativiteit? Dat is goed om over na te denken.’

Wat is de grootste ontdekking die je als aandachtswetenschappers hebt gedaan?

‘Ik wil weten hoe we bewustzijn creëren van de wereld om ons heen. Wat pik je wel en wat pik je niet op? Aandacht speelt daarin een grote rol. Je hebt daar een beperkte mate van controle over. Ik vind het fascinerend hoe kunstkenners naar kunst kijken en radiologen naar medische beelden. Zij laten mij zien dat mensen de wereld waarnemen op een manier die zij belangrijk vinden. Mensen gaan ervan uit dat de wereld zoals zij die waarnemen hetzelfde is als de wereld zoals anderen die waarnemen, maar dat is niet zo. Dat roept op tot twijfelen over wat je ziet. Dat is spannend, want onze waarneming doet allerlei aannames over hoe de wereld eruitziet. Voor mij is dat een van de grootste ontdekkingen geweest. Het is lastig te accepteren, maar wat je waarneemt hoeft niet altijd te kloppen. Vooroordelen, je inschatting van situaties, dat zijn geen objectieve waarheden. Je denkt misschien: nu gaat hij zweven. Maar je kijkt niet met je ogen, maar met je hersenen. Wees je daarvan bewust. We zitten in deze gepolariseerde maatschappij vast in ons eigen gelijk, gevoed door informatiebubbels die bevestigen in wat voor jou klopt – en de ander ziet het verkeerd. Maar is dat zo? Durf te twijfelen!’

www.uu.nl